IMPHILO LENHLE SIKHATSI SONKHE SEKUPHILA KWAKHO
Ngikhetsa kungasebentisi ligwayi
IMPHILO YAKHO ISETANDLENI TAKHO
Incwajana 6
Singeniso
Tinyenti kabi tifo lesititfola ngekwelufuto kubatali nabokhokho betfu. Kuba kuncane nome kube ngekho lesingakwenta kutsi sivimbe leto tifo.
Noko-ke, tikhona letinye tifo lesititfola tibangelwe yindlela lesiphila ngayo.
Uma ngabe:
singadli kudla lokufanele singanakekeli imitimba yetfu singagcina sitfola letifo.
Leti tibitwa ngekutsi tifo letibangwa yindlela yekuphila.
Lencwajana iniketa ngelwati mayelana naletinye taletintfo longatenta kute uvikele letifo.
Khumbula, kutsi ngumtimba wakho. Imphilo yakho isetandleni takho. Ngako-ke, tinakekele.
Lencwajana letsi Ngikhetsa kungasebentisi ligwayi ingulenye yeluchule lwato letincwajana.
Letinye taletincwajana letikuloluchule ngunati:
Kugcina ematinyo nemlomo wakho unemphilo
Kuhlala ushukumisa umtimba kute ube nemphilo
Kunatsa tjwala ngalokulingene
Kudla ngalokunemphilo
Kunakekela imitimba yetfu
Uma ungasebentisi ligwayi utawuba ngumuntfu lophilile. Bantfu labanyenti beNingizimu Afrika bayakwati loko. Bangeke babheme sikilidi nome emapipi, bahlafune ligwayi nome basebentise sinefu. Lencwajana inemaciniso lamayelana nemphilo lenhle. Kutikhetsela lokunelwati kungaba kutsi ungete wacala kubhema nome kube kuyekela kubhema. Setsemba kutsi utawukhetsa kuhlala uphilile ngekutsi utikhweshise egwayini nasekubhemeni.
Fundza lencwajana kutfola kutsi ungakwenta njani loko.
Umyeni wakho ukhwehlela kamatima Gugu.
Kube nje abengamane ayekele kubhema!
Lokubhema kwakho akukuhle kuwe?
Sengibheme sikhatsi lesidze semphilo yami kantsi kute kube ngumanje akukenteki lutfo kimi!
Buka lapha Dudu? yimphilo yami kanjalo nginelilungelo lekubhema ngifike lapho ngitsandza khona!
Kulungile-ke! Kepha khumbula kutsi Dokotela Zondi, indvodza leyatiwako kutekwelapha utsi linyenti lalabeta esibhedlela kutewelashwa ngesikhona basuke baguliswa tifo letibangelwa kubhema.
Kulimata lokwentiwa nguleligwayi kuchubeka ngekhatsi emtimbeni wakho ? ngelilanga ngalinye liya ngekuphazamisa kusebenta kwenhlitiyo, kwemaphaphu, imitsambo nalokuntjuza ingati kanye naletinye tincenye temtimba wakho? ekugcineni libulala imphilo yakho? ngemnyaka ngamunye libulala tigidzi tebantfu kuwo wonkhe lomhlaba!
Empeleni, sonkhe sitawufa lokungenteka masinyane nje nome ngemuva kwesikhatsi?Nami-ke akunandzaba ngife ngibulawa yintfo lengiyitfokotela mbamba
Ungakhohlwa kutsi lentfutfu yeligwayi lakho iphindze ihoshwe ngabo bonkhe bantfu labasedvute nawe?kantsi ibabangela tona letifo lelitibangela loyo lobhemako
Uphindze ukhumbule kutsi njalo nje nawulayitha sikilidi ungete wafa ngekushesha ?kubhema kungakuletsela letinye tetifo letisicako letifana nestilokhi?ngaloko ungatikhandza ucitsa sikhatsi semphilo yakho uhleti kusihlalo semasondvo ungakhoni nekutentela lutfo, nome ungatitfola ufa ngebuhlungu lobukubulala kancane kancane bekugula kwemaphaphu ? asewucabange kahle ngaloku?yekela kubhema nyalo?kungakabi ngemuva kwesikhatsi!
Emaciniso lamanye ngekubhema ligwayi
Ligama lami nginguDudu. Ngitsandza kutsi sesikhulume ngekusebentisa ligwayi. Asesicale ngekubuka emaciniso mayelana nekusebentisa ligwayi.
Minyaka yonkhe bantfu labangu-12 000 lababhemako beNingizimu Afrika bayafa babulawa sifo senhlitiyo, ngumdlavuza wemaphaphu, leminye imidlavuza kanye nesifo lesingapheli semitsanjana lehambisa umoya. Kubhema ligwayi kulekelela ekubangeleni letifo.
Kulamanye emave, kubhema ligwayi kubulala linani lebantfu lelendlula lelo lebantfu lababulawa yi-AIDS, tjwala, tidzakamiva (letifana nehiroyni nekhokheyni), kanye netingoti tetimoto selihlanganiswe ndzawonye.
Kuya ngeminyaka yebudzala, sisindvo semtimba, kanye naletinye timo temphilo yemtimba, nesikhatsi labheme sona umuntfu lobhemako angaphindze abuyele aphile kahle uma ngabe ayekela ligwayi. Ngemuva kwemnyaka bayekele kubhema kuyabe sekuyancipha kutsi bangabanjwa sifo semitsanjana lehambisa umoya. Ngemuva kweminyaka lelishumi bagcina sebacine njengalabo labangazange sebabheme ligwayi.
Sikilidi kanye neligwayi kuyinhlanganisela yetintfo letiyingoti letifana nekhabhoni monokisaydi, inikhothini kanye nesitaputapu lesakheka nakusha ligwayi lesatiwa ngekutsi litiyela (tar). Letintfo leti tibutsi lobulimata bantfu lababhemako.
Intfutfu yeligwayi iphindze ilimate labo bantfu labayihosha ingene emitimbeni yabo. Uma ngabe usedvute nemuntfu lobhemako, usuke abulala imphilo yemtimba wakho nawe njengobe naye ngaso leso sikhatsi asuke alimata imphilo yemtimba wakhe.
Kuya ngani kubhema kungabi yintfo lenhle kuwe
Ligwayi liyingoti emphilweni yemtimba wakho ngobe inaboshevu labangemakhulu lamabili . Laboshevu balimata emaphaphu akho. Uma uchubeka nekubhema kuyachubeka nekulimala loko. Laboshevu bangabanga kugula kwenhlitiyo kanye nemdlavuza. Nati tibonelo talaboshevu labaseligwayini:
Ikhabhoni monokisaydi ngushevu lomisa ingati kutsi ingabe isetfwala i-oksijini lesabalaliswa nemtimba wonkhe. Ngaphandle kwe-oksijini ungete wakhona kuphila.
I-Tar ngushevu lobanga umdlavuza.
Inikhothini isidzakamiva. Ungagcina sewubambekile ungasakwati kuphila ngephandle kwenikhothini. ?Kubambeka? kusho kutsi umtimba wakho nemcondvo wakho ufuna lenikhothini ngaso sonkhe sikhatsi. Utiva sengatsi udzinga inikhothini malanga onkhe. Kulukhuni kabi kuyekela kuyisebentisa. Yingako bantfu bakutfola kulukhuni nje kuyekela ligwayi.
Kwentekani ngesinefu?
Sinefu sinabo bonkhe laboshevu lebakhona egwayini. Bantfu lababhema sinefu bangaba netifo letifanako nasingabekisa ngaleti, kungenwa ligciwane kwemphumulo nemphimbo kanye nekugula kwendlela lehambisa umoya emakhaleni.
Kwentekani ngensangu?
Bodokotela sebatfole kutsi insangu ilimata umtimba wakho ngendlela lefana naleyo yekulinyatwa ligwayi. Uma ngabe uba ngulosabambekile (addicted) ngensangu, angeke ukwati kusebenta, kufundza, kudlala nome utijabulise.
Dokotela tikhona yini tinhlobo teligwayi letiphephile?
Cha! Sikilidi, ligwayi lelikhulu sigazu, lipipi kanye nesinefu onkhe akakalungeli umtimba wakho
Uma ngabe umuntfu abhema bosikilidi labambalwa ngelilanga, ngabe loko kungamenta agule?
Ngisho ligwayi linye ngelilanga liyalimata. Ungacali kubhema! Kulimala kwemtimba wakho kucala nawucala kubhema. Ungabukeka uphilile iminyaka leminyenti kabi ngaphambi kwekutsi ubonise timphawu tekutsi unekugula.
Kuyingoti yini kuhosha intfutfu ledvunya egwayini lelibhenywa bantfu labanye?
Yebo, ungatfola tifo letinyenti kabi uma ngabe uphila nome usebenta nemuntfu lobhemako. Loku kubangelwa kutsi uhosha intfutfu yeligwayi lakhe onkhe emalanga.
Bantfwana lokhandza kutsi batali babo bayabhema baphatfwa tifo leticakile tesifuba, letifana nesifo semitsanjana lehambisa umoya nenumoniya (pneumonia), kunalabo bantfwana labanebatali labangabhemi.
Kulilungelo lakho kutsi nawuphefumula ungenise umoya lohlobile! Lababhemako bafanele balihloniphe lelilungelo lakho.
Tifo letehlukene letibangwa kubhema
Bantfu labanyenti lababhemako bayala kuyekela kubhema ngobe abati kutsi ligwayi liyiphazamisa njani imphilo yabo. Asesikhulume ngaletinye taletifo.
Kubhema kubanga tifo letinyenti letehlukene. Letimbi kakhulu kuba sifo semaphaphu, umdlavuza, sifo senhlitiyo, nesitilokhi.
Sifo semaphaphu
Bantfu labanesifo semaphaphu bangaba sebuhlungwini iminyaka leminyenti bakhwehlela, baphelelwa ngumoya nabaphefumula.
Umdlavuza
Imidlavuza leminyenti lefana nemdlavuza wemaphaphu ibangwa ligwayi. Ayikho indlela yekwelapha umdlavuza wemaphaphu.
Kubhema kungaphindze kubange umdlavuza waletinye titfo temtimba, njengachochocho indlela yekudla emphinjeni, sinye semchamo njll.
Kumelwa yinhlitiyo kanye nesitilokhi
Ingati lesemitimbeni yetfu yetfwalwa (ihanjiswa) kumitsanjana lencama lebitwa ngekutsi ngimitsambo lehamba ingati.
Kubhema kubanga kutsi lemitsanjana yengati inciphe kakhulu. Loko kugcina sekuvimba kuntjuza kwengati lokuyintfo leyingoti kakhulu. Uma ngabe ingati ingahambi iye encenyeni letsite yemtimba leyo ncenye iyalimala. Loku kwenteka ngesikhatsi umuntfu anesitilokhi nome sifo senhlitiyo. Bantfu labanyenti babulawa nguletifo. Uma basindzile kuloku kuvamise kutsi babe tinkhubela (bangakwati kunyakatisa umtimba) ngemuva kwekushaywa sitilokhi. Bangadzinga kutsi kuncunywe umlente ngemuva kwekutsi kube nekuvimbeka kwekuhamba kwengati kulowo mlente.
Imphilo lengasiyinhle jikelele
Bantfu lababhemako bagula ngalokuvamile kunebantfu labangabhemi. Batsatsa tikhatsi letinyenti bangekho emsebentini kunalabo labangabhemi ngobe baguliswa tifo letivamile jikelele.
BANTFWANA NEKUBHEMA
Bantfwana labanyenti labasebancane beva baphindze babone tikhangisi ngekubhema bese bafisa kutsi bazame. Ngalesinye sikhatsi bangani babo lesebacalile kubhema bayabe sebakhutsata laba labanye kutsi bacale nabo. Kanyenti bantfwana lababhemako basuke bacabanga kutsi kutawubenta babe badzala baphindze badvume uma ngabe babhema.
IMIYALO YEKUNGABHEMI YEBANTFWANA
Tsani ?cha? ekubhemeni ligwayi
Unemaphaphu lacinile nalaphilile ? ungacali wente intfutfu ibulale emaphaphu akho
Uma ungabhemi angeke ube nematinyo langcoliswe ligwayi, umoya lonukako nome sikhumba lesibi utawudlala kahle kakhulu utawufundza kancono kakhulu utawuba nemphilo utawuba ngulokhaliphile engcondvweni
UNGABHEMI NGESIKHATSI UKHULELWE
UNGABHEMI EDVUTE NEBANTFWANA
Yini leyenteka kumntfwana wakho uma ngabe ubhema ngesikhatsi ukhulelwe?
Boshevu labanyenti baleligwayi baya kulomntfwana losengakatalwa ngekutfwalwa yingati yakho wena nina. Kantsi futsi lomntfwana angeke atfole i-oksijini nemisoco yekudla leyenele kulengati, lakudzingela kutsi akhule kahle. Ngiko lokwenta kubhema kulimate umntfwana losengakatalwa.
Tikhona letinye tinkinga futsi ?
Bantfwana labatalwa bomake lababhemako ngesikhatsi bakhulelwe bavama kutsi batalwe babancane kabi ngemtimba kunalabanye bantfwana. Baphindze babe nematfuba lamanyenti ekutsi bangagula nome bakhubateke.
Kunematfuba lamanyenti ekutsi umntfwana wakho afe nawubeleka uma ngabe ubhema ukhulelwe.
Hlala uphilile ? tsani cha ekubhemeni ligwayi
Uma ngabe ungabhemi ligwayi nome lipipi uphindze ungahlafuni ligwayi nome ubheme sinefu:
Utawuphefumula kancono kakhulu
Angeke ube nematinyo langcoliswe ngumsiti weligwayi nome iminwe lenemabala ekushiswa ligwayi
Sikhumba sakho sitawuba ngulesibusheleleti sibe nemphilo
Utawuba nemoya lohlobile
Utawuba nebantfwana labaphilile kunabomake lababhemako
Angeke ucitse imali kulomkhuba lomubi
Utawusita bantfwana bakho kutsi bahlale baphilile, ngoba angeke ubente bahoshe umoya longcolile nalonentfutfu
Utawuba sibonelo lesihle kubantfwana bakho
Utawuba nemphilo lencono kuneyalabo lababhemako
Cha!
Uyakufuna kugcina bantfwana bakho baphephile etingotini tekubhema ligwayi. Nayi imibono leminye yekubasita bantfwana bakho bakwati kwenta tincumo letikahle ngemphilo yabo.
Tintfo tekwentiwa nebantfwana
Umsebenti 1:
Kutikhetsela lokukahle
Lena yintfo longayenta nemntfwana wakho ekhaya. Thishela wasenkhulisa nome ekhileshi angawusebenta lomsebenti nelicembu lebantfwana.
Lona msebenti usita bantfwana batfole ngetintfo letikahle kute baphile kanye netintfo letilimata imphilo yemitimba yabo. Bantfwana bafundza kancono uma ngabe bakhululekile baphindze badlala ngako-ke ungabanika lwati lolumcoka ngalomsebenti.
Singeniso
Tjela umntfwana wakho kutsi acabange ngetintfo letikahle emtimbeni wakhe naleto letimbi. Ungasebentisa lephosta kucala ingcoco yakho.
Lokutawentiwa
Uma ngabe unemaphephabhuku lamadzala tjela umntfwana wakho abuke kuwo ajube titfombe tetintfo lekacabanga kutsi tinhle nalekacabanga kutsi timbi emphilweni yakhe. Tinamatsisele ephepheni lelikhudlwana bese ubukisa ngalelishadi lotalinamatsisela elubondzeni kutsi umndeni wonkhe ubone loko lakwentile.
LIPHUZU LELIBALULEKILE
Lomsebenti ufanele ube ngulojabulisako kumntfwana wakho. Ungakhononi uma ngabe akhetsa intfo loyicabanga kutsi yimbi. Uma ngabe akhetse intfo loyibona kutsi ayiyinhle, cocisana nemntfwana wakho kute afundze kutsi yini letawumenta abe nemphilo lekahle nalokungamenta agule. Buta kutsi uyikhetseleni leyo ntfo.
Umsebenti 2
KUPHUPHUTSA UCISHE EMAKHANDLELA
Lona ngumsebenti longasetjentiswa bothishela bemabanga laphansi Libanga 1, 2 nome 3. Yenta siciniseko sekutsi bantfwana bakho bacashelwe ngesikhatsi benta lomsebenti. Ungacali ubashiye bodvwa nemakhandlela lavutsako nome nemetjiso.
Utawudzinga lokulandzelako:
emakhandlela lamadzala sibamba-likhandlela (ungasebentisa sikotela lesingenalutfo usitsele inhlabatsi sibe nguhhafu)
emakhadi lamabili lacishe anebukhulu 20 x 15 cm ngalinye.
Incenye 1
Ekhadini lelilodvwa juba wakhe sikhala emkhatsini walo sibe nebubanti bemali leyinsimbi ya-R2. Kuleli lelinye likhadi juba wakhe imbobo lencane kutsi ilingana liphini lelincane.
Tjela bantfwana kutsi beme bakhe indingilizi legega wena.
Tjela bantfwana badvonse umoya lojulile babe baphakamisa imikhono yabo kancane kancane nabenta loku.
Phindza loku kute kube katsatfu. Coca ngekutsi bebativa njani nabagcwalisa umoya emaphashini abo. Batjele baphindze bente loku bawuve kahle lomoya ungena emitimbeni yabo. Coca nabo ngekutsi umoya uyigcina kanjani imitimba yetfu ikhone kuhamba nekutsi emaphaphu asisita kanjani nasiphefumula. Tjela labantfwana kutsi bagcume kancane kute kube lishumi kulandzelwe kugcuma mkoko lokusihlanu kube sihlanu kulomunye umlente. Bayekelise bese ubabuta kutsi baphefumula njani ? ngabe kuphefumula kwabo sekuyashesha yini kunangesikhatsi basemile?
Coca nabo ngekutsi kutivocavoca kuyigucula kanjani indlela lesiphefumula ngayo. Kutivocavoca kuyintfo lenhle kantsi kusenta sihlale siphilile.
Tjela bantfwana kutsi kugucuka njani kuphefumula kwebantfu uma ngabe babhema, ngobe njalo nje uma intfutfu ingena emaphashini iphindze iphuma lenye yaleyo ntfutfu isala ngemuva. Lentfutfu lesalako ingaphumi nalenye iya ngekuvimba emaphaphu angabe asasebenta njengakucala asehlobile angenayo intfutfu kuwo.
Coca ngekutsi kubhema kuyigucula kanjani indlela yekuphefumula kwebantfu nekutsi yini leyenta kungabi kuhle loku nekutsi kusigulisa kanjani. Batjele kutsi baphazamiseka kanjani ngekuphefumula umoya losuke unentfutfu yeligwayi lelibhenywa ngulabanye bantfu.
Incenye 2
Nyalo sewungabakhombisa ngekwenta loku lebenicoca ngako. Ufanele kutsi ukwente wena kucala bese ugadza bantfwana uma betama kwenta loku nabo. Ungacali ubashiye bodvwa nalamakhandlela lavutsako nome nemetjiso. Beka likhadi lelinembobo lencane embikwelikhandlela lelisesikoteleni.
Phuphutsa kulembobo utawubona kutsi kulukhuni kanganani kucisha lelikhandlela. Catsanisa loku nekuba nemaphaphu lasavimbekile ngenca yentfutfu.
Beka likhadi lelinembobo lenkhulu embikwalelikhandlela.
Phuphutsa kulesikhala utawubona kutsi kulula kanjani kucisha lelikhandlela. Catsanisa loku nemaphaphu lanemandla lamakhulu ekusebenta.
Umsebenti 3:
KUSEBENTISA IMALI NGEKUHLAKANIPHA
Lona ngumsebenti webantfwana lesebakuLibanga 4 kanye na-5.
Tfola liphepha lekukhangisa esitolo lesisedvute nome usebentise emaphephandzaba nome emaphephabhuku lamadzala. Juba titfombe tetintfo letifana neliphakethe leligwayi libhikisi lemetjiso kanye naletinye tintfo letifana nemaswidi, emapheni, emasokisi, tincwadzi njll, nome usebentise titfombe lotidvwebile.
Namatsisela letitfombe eshadini lelikhulu bese ubhala intsengo yato madvute nato.
Tjela bantfwana kutsi baticabange banemali lengu-R15 yekuyisebentisa. Batjele bakhetse loko lebebangakutsenga. Ngutiphi tintfo letikulelishadi labacabanga kutsi kubaluleke kakhulu kuba nato?
Uma bantfwana bonkhe sebancumile batjele bacoce nalabanye ngalebakukhetsile.
Khumbula, ayikho imphendvulo lengiyo nome lengasiyo. KEPHA uma bakhetse ligwayi nemetjiso bangacoca ngekutsi kubita kanganani loku emalini. Ungabatjengisa kutsi tingaki letinye tintfo lebebangatitsenga lebebangaba nato sikhatsi lesidze nobe letincono kutsi batitfole.
Lomsebenti uyindlela yekwenta bantfwana bacabange ngetintfo labatifunako naleto labatidzinga mbamba. Kuphindze kube yindlela yekucoca ngetingoti tekubhema ngaphandle kwekutsi ubashumayele ? lokucocisana kutawenteka ngekwemvelo. Utawuhlala njalo ukhona kufundzisa bantfwana ngetintfo kalula uma ngabe bakhululekile baphindze batijabulisa ngalokwentiwako, kunekutsi ubente batfukutsele nome baphelelwe ngumdlandla wekwenta.
Leti tibonelo tetintfo longatidvweba nome utijube kumaphephandzaba nome kumaphephabhuku.
Ngitjele bantfwana bami kutsi kuyingoti kanganani kubhema ligwayi. Kulamaviki lambalwa lekengcile ngicaphele kutsi indvodzana yami lencane inuka ligwayi. Utsi bonkhe bangani bakhe bayabhema yena akafuni kusala yedvwa angabhemi.
Ngicela ungisite angifuni kutsi umntfwana wami agule.
Ngulokhatsatekile
Lokhatsatekile
Wenta kahle kutsi ukhatsateke ngekubhema kwemntfwana wakho. Uma ngabe acala kubhema asemncane kungenteka kutsi atsi nakahlanganisa iminyaka lengemashumi lamatsatfu budzala, abe sekacala kuba nasinye saletifo letibangwa ligwayi lokungaba sifo semaphaphu, sifo senhlitiyo kanye nemdlavuza.
Tintfo letintsatfu longatenta kusita indvodzana yakho ibe nemphilo lekahle nguleti:
Msite kutsi abe nesibindzi lesenele sekutsi ?cha? egwayini nome ngabe bangani bakhe babhema. Ungakwenta loko ngekutsi umente avisise ngetingoti tekubhema ligwayi ngekutsi ukhulume naye umbonise nalencwajana.
Tjela indvodzana yakho kutsi kuyemukeleka kutsi umuntfu ehluke kulabanye. Uma ngabe bangani bakhe bamcindzetela kutsi abheme, indvodzana yakho ifanele kutsi ifinyelele esivumelwaneni nabo kutsi umuntfu ngamunye unelilungelo lekuba nemacophelo akhe yedvwa lawenta ngekutikhetsela ngekwelwati lanalo nekutsi afanele ahlonishwe.
Akukho emtsetfweni kutsengisela bantfwana labangephansi kweminyaka lengu-16 ligwayi. Yenta siciniseko sekutsi banikati betitolo letisedvute kanye nebasebenti babo abatsengiseli bantfwana labancane ligwayi.
Ngikufisela inhlanhla.
Nginemngani lobekabhema sonkhe lesikhatsi lesengcile. Ubanjwe kukhwehlela lokumatima, kwatsi dokotela wamtjela kutsi akayekele kubhema, ngale kwaloko utawugula kamatima nekutsi kungenteka afe abulawe ngumdlavuza. Umngani wami ukhatsatekile ngekutsi angeke akhone kuyekela kubhema ligwayi. Ngingakujabulela kumesekela kute aphumelele kuyekela kubhema. Unalo yini lwati lwekutsi ngingentani kumsita?
Ngimi Longabhemi
Longabhemi
Umngani wakho sewuyati kutsi kufanele ayekele kubhema. Dokotela wakhe umecwayise ngetingoti tako, kantsi naye utitsatsa njengaletibalulekile. Loku kumcoka ngobe angeke umgucule ingcondvo ayekele, yena wente sincumo kantsi unemdlandla wekusilandzela. Kepha utawudzinga kutsi wena umesekele ente siciniseko sekutsi angaphindzi abuyele egwayini.
Mkhutsate kutsi ente loku lokulandzelako:
Kutsi aphumele ebaleni asho sifiso sakhe sekuyekela kubhema acele lusito lwalabo lasebenta nabo, umndeni nebangani labangamesekela nalabangamkhutsata.
Uma sekayekele kubhema ligwayi akufanele kutsi libe khona madvute naye ngobe angalingeka kutsi ake atsi kubhema lelilodvwa.
Kufanele kutsi atfole kudla lokunemphilo lokungafana netitselo nome intfo langayenta kutsi imlibatise, ikakhulu uma ahlaselwa inkhanuko yekubhema. Mtjele kutsi acoce nemuntfu, abukele luhlelo lolujabulisako kuthelevishini, nome afundze incwadzi letamjabulisa, kute akhweshise umcondvo wakhe kulomkhuba lebesewumkhungile.
Njengemngani wakhe hlala njalo umkhutsata ngekutsi umdvumise njalo nje uma ngabe alwe wancoba inkhanuko yekubhema.
Tibone kutsi utfole lwati lolunganani ngekutsi ufundze lencwajana. Yenta lomdlalo wemagama laphambanako bese ucatsanisa timphendvulo takho naleto letisekugcineni kwalelikhasi.
Timphawu tekukusita
Lavundlile
Kubhema ??. Kulimata emaphaphu akho, ngendlela lekalinyatwa ngayo kubhema ligwayi.
Uma ngabe ubhema ematinyo akho atawuba ??.
Kubhema???. Kubulala bantfu labanyenti kunalabo lababulawa yi-AIDS, tjwala, tidzakamiva netingoti temgwaco.
??.. ngushevu lotfolakala egwayini lobanga umdlavuza
Tsani ?.. ekubhemeni ligwayi.
Labanye bantfu lababhema ligwayi kuyenteka bagcine ??.. imilente yabo uma kuhamba kwengati kuvimbeleka.
Laya phansi
??.. kusho kutsi umtimba wakho ungebe usaphila ngaphandle kwenikhothini nome i-tar lokusegwayini.
Uma ngabe sewukhungeke ekubhemeni , umtimba wakho kanye ?????. akukhoni kukhululeka ngaphandle kwalesidzakamiva.
Letinye ??? tifo tingimiphumela yekubhema.
Intfutfu yeligwayi ilubhicelwa lwekhabhoni monoksaydi, ?.. kanye ne-tar.
Lababhemako labayekele kubhema eminyakeni lelishumi baba ngulaba??? sengatsi abakaze babhema.
??? ungasebentisi imali yakho ekutsengeni ligwayi.
Timphendvulo:
Lavundlile:
- insangu 6 ? angcolile 7- ligwayi 8 - i-tar 9- cha; 11- ancunywe.
Laya phansi
-lokhungekile; 3.- ingcondvo; 4- liphaphu; 5 ? inikhothini; 6-acinile; 10- lohlakaniphile.
